Menores en rede

Fenómeno youtubers y adolescentes

O fenómeno youtubers e os adolescentes

O fenómeno youtubers e os adolescentes é un tema que con frecuencia me consultan pais e nais porque é algo que lles preocupa. Con todo, aínda que o movemento dos youtubers é novo no sentido do medio, non o é na súa esencia. Contidos banais pero virais déronse sempre ao longo da historia. Quizais moitos dos que len agora este artigo, vibraron hai vinte anos (si, vinte anos!) ao ritmo das Spice Girls ou dos Backstreet Boys. E está claro que as súas letras non pasarán aos anais da historia da música. Ou máis recentemente o fenómeno Chikilicuatre ou o Gangnam Style. Os youtubers actuais, os que están triunfando entre os adolescentes, tampouco van facer historia e os seus nomes non dirán nada a ninguén dentro duns anos. E con todo agora mesmo para os adolescentes son verdadeiros ídolos, substituíndo ata en popularidade –quen o diría hai uns anos– a futbolistas e cantantes.

Cal é a razón? Ningunha distinta á dos fenómenos anteriores. Os adolescentes sempre desenvolveron unha cultura lateral, non coincidente coa dos seus maiores. Frecuentemente os seus gustos non foron coincidentes cos dos seus pais e nais, tanto se falamos de moda, como de música, de estilo de vida, de programas de televisión… Polo tanto, criticar este gusto polo que fan e o que son os youtubers, é repetir os esquemas de toda a vida. A “cultura” critica á “subcultura”.

Deixando á parte os contidos, temos que ser conscientes de que a forma de interactuar os adolescentes cos seus ídolos mudou. Ata non hai moito, a televisión tiña o monopolio á hora de enxalzar ou derrubar a unha estrela. Coa chegada nos últimos anos das redes sociais –e non me refiro só ás clásicas de Facebook ou Twitter– con todas as súas variantes, e co seu uso a través dos móbiles, cada vez máis xeneralizados entre os adolescentes, son eles mesmos os que crean e descobren aos seus ídolos directamente. Neste sentido estamos asistindo a unha democratización da cultura, e gústenos ou non, é o reflexo da nosa sociedade e das distintas franxas de idade que nela conviven. O que un adolescente “do montón” logre ter millóns de fieis seguidores, sen necesidade de negociar con directores de cadeas, sen necesidade de investimentos millonarios, superando a escritores, actores e cantantes, é algo que doe a boa parte da nosa sociedade. Xa quixeran moitos “grandes creadores” ter os seguidores que ten o youtuber chileno Germán Garmendia (case 28 millóns, moitísimo máis que a poboación de países como Australia, Chile ou Ecuador). E iso é algo que custa asimilar a unha sociedade aínda afeita a desenvolverse baixo os clixés dos grandes medios de comunicación, onde o capital económico xoga un papel fundamental, e que son os encargados de filtrar o que o público vai consumir. As regras de xogo cambiaron, para ben e para mal.

Con isto quero dicir que a atracción polo banal non é algo novo desta época. Sucedeu sempre, só que as estruturas sociais non permitían que emerxeran e que se deran a coñecer. A web 2.0 permitiu isto, e non debemos alarmarnos: que os rapaces e rapazas idolatren a estes mozos youtubers non quere dicir que sexan enxalzados xa eternamente e que esa banalidade se perpetúe nas súas vidas. Son etapas evolutivas, onde entra a forza do grupo, a rebeldía, a necesidade de autoafirmarse, a construción da súa identidade…

As “parvadas” que escoitamos aos youtubers, e que tanto nos escandalizan, non son –en moitos casos– distintas ás dos nosos fillos e fillas cando están co seu grupo de amigos. Ocorre que aos adultos os colleu por sorpresa a forza con que emerxeu este medio e as novas dinámicas comunicativas que achega.

Creo que a postura máis correcta ante este fenómeno por parte dos adultos que son responsables de menores, é, o primeiro, coñecelo directamente antes de empezar a criticalo. Darse conta de que son formas de expresión que, como antes comentei, tampouco difiren tanto das que usan os menores habitualmente no seu medio, só que velas reproducidas masivamente nos asusta. E claro que ás veces, á parte da forma de expresión, os contidos poden ser reprobables, pero o mesmo que o son, por poñer un exemplo, a mensaxe de moitas cancións ou as letras do reggaeton. Debemos, como sempre, educar en valores aos nosos fillos e fillas, e iso non o imos lograr prohibíndolles seguir a estes youtubers ou criticándoos constantemente. Si será máis efectivo falar con eles e elas, con toda tranquilidade e normalidade, dos contidos –se é que os consideramos prexudiciais– usando a razón para facerlles ver o que nos parece bo e o que nos parece malo. É dicir, non impoñerlles a nosa visión do ben e do mal, senón educalos na difícil arte do discernimento.

E vexamos tamén o positivo deste fenómeno youtuber. Se es educador/a debes aprender a usar as mesmas ferramentas ca eles, se realmente queres crear contidos en Internet que cheguen aos adolescentes. Os seus recursos, os seus xiros expresivos, os seus planos, os seus efectos, forman parte dun escenario que será moi útil para usar con outro tipo de contidos. O que non podemos facer é usar canles de comunicación cun impresionante potencial, como é YouTube, para seguir utilizando os arcaicos métodos de clases maxistrais e unidireccionais. Iso si que está condenado ao fracaso.

De calquera forma, en YouTube existe tamén moitísimo contido de calidade creado por mozas e mozos. Un exemplo son os Booktubers, como Abriendo libros, LibritisCronica, Fly like a butterfly. Son xente nova que utiliza a súa canle de YouTube para recomendar lecturas e presentar libros. Non teñen a cantidade de seguidores de Elrubius, HolaSoyGerman, Vegetta777 ou Wismichu, pero forman parte deste novo medio de expresión (quizais xa non tan novo). E tamén hai que apuntar a implicación dalgúns youtubers en campañas de tipo social ou ambiental, ou a toma de conciencia de moitas institucións –a Igrexa Católica entre elas– na importancia dos youtubers como avance cara a un mundo mellor. Os famosos youtubers, con millóns de seguidores, é o que sae á luz de forma masiva e o que preocupa a moitos pais e nais, pero o certo é que non son máis que a punta do iceberg, porque son moitos máis os adolescentes que realmente crean produtos de calidade en YouTube , e que tamén teñen os seus seguidores. Quizais o papel como pais e nais é non deixar escandalizarse polo enorme seguimento que se fai a estes youtubers con contidos de pouco valor, pero de atractiva factura audiovisual, e centrar a atención no resto de material, creado tamén por mozos, que nutre a maioría da rede.

Do que se fala é dos youtubers con millóns de seguidores e a repercusión que os medios de comunicación tradicionais lles dan. Pero como pais e nais debemos ensinar aos fillos a ter un sentido crítico e saber distinguir a calidade tanto na forma como no contido. E o mesmo que hai libros, películas e cancións de dubidosa calidade en factura e en fondo, e non por iso deixamos de ler, ir ao cine ou escoitar música, igualmente debemos facer con YouTube.

Concluíndo: debemos estar alerta ao fenómeno dos millonarios youtubers, pero non deixarnos influenciar polo que oímos. Anímovos a entrar nas súas canles, igual que nas canles doutros mozos con outros contidos. Só desde esta perspectiva podemos falar de ti a ti cos nosos fillos e fillas, nun ambiente amigable, racional, sen prexuízos, analizando os seus contidos, os temas que son criticables e tamén aqueles dos que se desprenden valores. Pero en ningún caso descualificar gratuitamente nin, por suposto, prohibir. Unha cidadanía adulta e crítica constrúese desde o diálogo e a educación, non desde a prohibición.

Fotografía superior de Lily Monster

Tu comentario/O teu comentario

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.